Ampernalli

Cultural and Folklore Association of Soroni- Rhodes, Greece

Κουλούρια και Έθιμα της Λαμπρής (1993)

            Τα λαμπριάτικα κουλούρια, οι αυγούλες και τόσα άλλα, είναι απαραίτητα σε κάθε σπίτι τη Μεγάλη Εβδομάδα. Στον Πολιτιστικό και Λαογραφικό Σύλλογο Σορωνής Ρόδου «Το Αμπερνάλλι», καταγράφουμε, συλλέγουμε και ψηφιοποιούμε ότι έχουμε βρει σε οπτικοακουστικό υλικό, από τους παλαιότερους, ώστε να μη χαθεί τίποτα…

          Το 1993 έγινε μία προσπάθεια καταγραφής εθίμων του Πάσχα, στο Λαογραφικό Σπίτι Σορωνής. Αυτό το ντοκιμαντέρ (να σημειώσουμε πως έγινε από την τηλεόραση Ίριδα) αποτελεί πλέον ιστορικό ντοκουμέντο για εμάς. Μία καταγραφή με δικούς μας ανθρώπους που μιλάει κατευθείαν στις καρδιές μας.

          Σας κοινοποιούμε κάποιες φωτογραφίες και σας προσκαλούμε, έστω και «ιντερνετικά» να το δείτε στην τοποθεσία:  https://youtu.be/EiiXigH68-w. (Κουλούρια και έθιμα της Λαμπρής- Σορωνή Ρόδος).                

Καλοκαίρι 2014, Λαογραφικό Σπίτι - Summer 2014, Folklore House

          To Λαογραφικό Σπίτι Σορωνής, κατά τους καλοκαιρινούς μήνες (με έναρξη στις 23/06/2014) θα είναι καθημερινά ανοικτό, εκτός Κυριακής, από τις 10:00 έως τις 13:00 και από τις 16:00 έως τις 19:00, με μία μικρή είσοδο του 1 ευρώ.

          The Folklore House of Soroni, starting on June 23,2014, will be open daily except Sundays, from 10:00 until 13:00 & from 16:00 until 19:00. Entrance fee 1 euro.

          Πληροφορίες - Info: http://soroni-folklore.webs.com/, +30 2241042344.

Τα παρακάτω κείμενα, λέξεις, φράσεις, δίστιχα κτλ είναι ένα μικρό μέρος μόνο από υλικό που έχουμε και το οποίο είναι αδύνατον να "ανεβάσουμε" αυτούσιο στην ιστοσελίδα του Συλλόγου. Ευλεπιστούμε στο προσεχές διάστημα να εκδόσουμε ένα βιβλίο με όλα αυτά.  Γι' αυτό όσοι έχετε παρόμοιο υλικό μη διστάσετε να μας το στείλετε.

Λεξιλόγιο

 - - - Α - - -

  • Αελιά  = αγελάδα
  • Αομάς = κοτέτσι
  • Απόσκιο = μέρος που προστατεύεται από ήλιο και αέρα
  • Αχιλούα = σαύρα

- - - Β - - - 

  • Βαζάνα = μελιτζάνα (καρπος)
  • Βάσσει = φωνάζει δυνατά (κυρίως για σκύλους)
  • Βάστρα  = γλάστρα
  • Βούα = αργαλειός

- - - Γ - - -

  • Γεματίζω = δοκιμάζω
  • Γεράνι = πηγάδι
  • Γιαμιάς = αμέσως
  • Γιαπράκια = ντολμαδάκια από φύλλα κληματαριάς
  • Γιαρένης = φιλοξενούμενος ξένος, φίλος

- - - Δ - - -

  • Δακκώ = δαγκώνω
  • Διαλοούμαι = συλλογίζομαι
  • Διάτες = στοίχημα – είδος παχνιδιού με κόκαλο της κότας.

- - - Ε - - -

  • Εββά = εδώ
  • Επόκαμε = κουράστηκε πολύ

- - - Ζ - - -

  • Ζαβός = παλαβός – ανόητος
  • Ζβέλτα = γρήγορα
  • Ζέννει = βρωμάει
- - - Κ - - -
  • Καπράτσι = κουβάς
  • Κούμελο = τζάκι
  • Κουνάρα = κρότος
  • Κουρκουνώ = χτυπώ κάτι με το χέρι (πόρτα)
  • Κουρούνα = κόρακας
  • Κούσπα  = μικρή σπηλιά
  • Κουτέλλα = μεγάλο μέτωπο
  • Κουτλίζω = νυστάζω

 - - - Λ - - -

  • Λαομάνος = κανάτα
  • Λάου λάου = σιγά σιγά 
  • Λατσωμένος = λερωμένος
  • Λαφάσσω = λαχανιάζω
  • Λείψου με = παράτα με

- - - Μ - - -

  • Μαϊνάρω = καλμάρω
  • Μαλαή η = το μείγμα ρυζιού με κρέας για τα ντολμαδάκια
  • Μαλάκκα = ζεστό ψωμί βουτηγμένο σε λάδι και μέλι ή πετιμέζι
  • Μάμμη = γιαγιά
  • Μάνι  μάνι = γρήγορα
  • Μάνταλο = απλή κλειδαριά πόρτας
  • Μαρκούτσο = λάστιχο ποτίσματος
  • Μελεκούννι = μείγμα από ψημένο μέλι και σουσάμι – γλύκισμα γάμου
  • Μπεράτης = μπάρα για να κλείνει η πόρτα

- - - Ν - - -

  • Νεμμά = φυτρώνει
  • Νερουλλό = αραιό
  • Νομάτοι = άτομα

- - - Ξ - - -

  • Ξαμώνω = συγκρίνω – παίρνω μέτρα
  • Ξανάστροφος = ανάποδος
  • Ξεμισκιλλίζω = χωρίζω δύο κλωνάρια από το σημείο που ενώνονται
  • Ξετέλεψα = τελείωσα κάτι (δουλειά) ή κάποιον (ξετέλεψές με ποιο)
  • Ξιολώ = καθαρίζω αφαιρώντας τις ακαθαρσίες (κυρίως για πηγάδι)

- - - Ο - - -

  • Ολοσύχριστος = πάρα πολύ λερωμένος
  • Όχου = αχού

- - - Π - - -

  • Παππούλους = ποπ κορν
  • Πατανία = κουβέρτα
  • Πατίχα = καρπούζι
  • Πνιουρκιάστηκα  = πνίγηκα
  • Ποήματα = μπότες
  • Ποτόρι = λίγο πριν  (ποτόρι πέρασα κι έ σε ήβρα)
  • Πούλλα = κότα
  • Πουρτουκέλλα = κολοτούμπα 
  • Ποφάϊ = υπολείμματα του φαγητού
  • Ππινιό = Δέσποινα (όνομα)
  • Πρέ = βρέ ( πρε  σσύ – βρε εσύ) 

- - - Ρ - - -

  • Ρέσκει με = μου αρέσει –ρέσκει σε = σου αρέσει

- - - Σ - - -

  • Σακκατεύτηκα = έπαθα κακό
  • Σαρτά = κάνει άλμα, πηδά
  • Σκάδια = τα αποξηραμένα σύκα
  • Σκολόπετρα = σαρανταποδαρούσα
  • Στράτα  = δρόμος

- - - Τ - - -

  • Τεγκλώ = ραβδίζω τις ελιές
  • Τσίμα  τσίμα = ίσα  ίσα 
  • Τσίτσος = γυμνός
  • Τσουβράς = σούπα από περιούρι, αλεύρι 
  • Τσούκκα = κατσαρόλα

- - - Φ - - -

  • Φκερώνω = αδειάζω
  • Φραγκουάζανο = ντομάτα
  • Φρόκαλο = σκουπίδι

- - - Χ - - -

  • Χλωρός = χαζός
  • Χολέντρα = σωλήνας για να τρέχει από τη στέγη το νερό της βροχής
  • Χοχλάκα = μεγάλη πέτρα
  • Χωρατό = αστείο

- - - Ψ - - -

  • Ψακί = φαρμάκι

Ονομασίες Φυτών

  • Αλεσφακιά = φασκομηλιά, σφακιά, αλιφασκιά – Salvia fruticosa Miller (192)  θάμνος
  • Αμπερνάλλι = μικρή ήμερη βαλανιδιά
  • Αμπερνός = Ήμερη βαλανιδιά -  Quercus ithaburensis (173)  δέντρο
  • Καρναπίττι = κουνουπίδι
  • Μοστοκαρφιά = γαριφαλιά

Φράσεις

  • Αέρας κοπανιστός – τίποτα το ουσιαστικό, όταν κάποιος ματαιοπονεί
  • Μούζες και στραβάρες – και οι δύο επιλογές δεν είναι καλές.
  • Βράζει το γαίμα του – για τους τολμηρούς
  • Χατέστε να παέννουμε ελάτε να πηγαίνουμε – φεύγουμε
  • Τον αλοϊνό κάμνεις – αυτός που τρέχει πάνω κάτω

Παροιμίες - Γνωμικά

  • Αλλού τα κακαρίσματα κι αλλού γεννούν οι κότες Άλλοι έχουν τα οφέλη και άλλοι τους κόπους.
  • Από πίτα που δεν τρώς, τι σε μέλλει κι αν καεί  Μη νοιάζεσαι για θέματα που δε σε αφορούν
  • Είπαν τον λολλό να χέσει και έκατσε και ξεκολόθηκε. Γι’ αυτούς που κάνουν κάτι σε υπερβολικό βαθμό.
  • Καινούριο κοσκινάκι μου και πού να σε κρεμάσω.   Γι’αυτούς που προσέχουν υπερβολικά τα καινούρια πράγματα που αγοράζουν.
  • Πέσε πίτα να σε φάω. -  Για τους τεμπέληδες.

Προλήψεις

  • Πρέπει να βγαίνεις από την ίδια πόρτα που μπήκες στο σπίτι που επισκέφτηκες γιατί θα χαλάσει το προξενιό.
  • Δεν πρέπει να κουνάς τα πόδια σου όταν κάθεσαι γιατί θα μαζευτούν οι χρεοφειλέτες.
  • Δεν πρέπει να φροκαλείς (σκουπίζεις) και να πετάς σκουπίδια το βράδυ γιατί θα αδειάσει το σπίτι. (φτωχαίνει το σπιτικό)
  • Όταν την ημέρα του γάμου έβρεχε τότε έλεγαν πως η νύφη μικρή ήταν κατρουλού.
  • Όταν στράφτει στης Σύμης τα βουνά τότε στο χωριό θα βρέξει

Δίστιχα

Τα παρακάτω δίστιχα, ειπώθηκαν  πριν 60 χρόνια τουλάχιστον:

  • Ας ήτανε να πλήρωνα να‘βγαινες που το νου μου,

να πάψουνε τα βάσανα κ οι αναστεναγμοί μου. 

  • Από την Αι Σίερο, ίσα με τη Μαλώνα,

έχασα το παπούτσι μου και πορπατώ με το’να.

  • Πατώ στα χιόνια καίουμαι και στη φωτιά κρυώνω,

στα κρύσταλλα ζεσταίνουμαι και στη βροχή στεγνώνω.

  • Σαράντα  γρόσια το κιλό, πουλάνε το σινίκι, (μονάδα μέτρησης)
κι αν δεν βαστάς τα μαεδιά, να δεις το ρεζιλίκι.
  • Επέρασε και σήμερο, πάει και τούτη η μέρα,
και μεις εν επαντίχτημαν, άσπρη μου περιστέρα.